PRAWA PACJENTA W PODSTAWOWEJ OPIECE ZDROWOTNEJ (POZ)

Podstawowa opieka zdrowotna to powszechnie dostępna, część systemu opieki zdrowotnej. Świadczenia zdrowotne w poz udzielane są najczęściej w warunkach ambulatoryjnych, ale również w przypadkach uzasadnionych medycznie, w domu pacjenta lub miejscu jego przebywania.

Podstawowa opieka zdrowotna poprzez działania ukierunkowane na profilaktykę i promocję zdrowia, diagnostykę schorzeń, ale także na leczenie, zapobieganie i ograniczanie niepełnosprawności, ma decydujący wpływ na stan zdrowia pacjenta i jego rodziny.

DEKLARACJA WYBORU ŚWIADCZENIODAWCY POZ

W celu skorzystania z porad w ramach podstawowej opieki zdrowotnej pacjent lub jego opiekun prawny powinien dokonać wyboru lekarza, pielęgniarki oraz w przypadku dziewcząt i kobiet, noworodków płci męskiej do ukończenia drugiego miesiąca życia – położnej.

Deklarację wyboru składa się do konkretnej osoby udzielającej świadczeń w ramach umowy z NFZ tzn. imiennie do lekarza, pielęgniarki czy położnej. Pacjent może złożyć w jednym miejscu deklarację do lekarza, a w innym do pielęgniarki czy położnej. Deklaracje wyboru złożone przed dniem 1 stycznia 2005 roku (w tym wspólne dla lekarza, pielęgniarki, położnej poz) zachowują ważność u danego świadczeniodawcy do czasu dokonania przez świadczeniobiorcę ponownego wyboru.

Jeżeli dziecko do 6 miesiąca życia nie ma nadanego numeru ewidencyjnego PESEL, może być zgłoszone na listę lekarza/pielęgniarki/położnej poz na podstawie dowodu ubezpieczenia rodzica lub opiekuna prawnego. Po nadaniu dziecku numeru PESEL, najpóźniej po ukończeniu przez nie 6 miesiąca życia, rodzic powinien uzupełnić deklarację wyboru przez naniesienie tego numeru na złożonej wcześniej deklaracji.

Osoby ubezpieczone w innym państwie Unii Europejskiej, ale mieszkające w Polsce, składają deklaracje do poz na podstawie poświadczeń wydanych w oddziale wojewódzkim Funduszu właściwym według miejsca zamieszkania. Poświadczenia uzyskuje się po zarejestrowaniu w oddziale wojewódzkim NFZ formularzy: E106, E109, E121 lub dokument S1.

Podczas pobytu poza miejscem zamieszkania pacjent posiada prawo do udzielenia przez lekarza, pielęgniarkę oraz położną podstawowej opieki zdrowotnej świadczeń zdrowotnych w sytuacji nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia.

Prawo do bezpłatnego wyboru lekarza, pielęgniarki oraz położnej podstawowej opieki zdrowotnej przysługuje świadczeniobiorcy nie częściej niż trzy razy w roku. Wyboru lub zmiany dokonuje się bezpośrednio u świadczeniodawcy w przychodni i nie trzeba tego faktu potwierdzać w oddziale wojewódzkim NFZ. W przypadku każdej kolejnej zmiany należy wnieść opłatę w wysokości 80 złotych. Opłatę należy uiścić na konto właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ. Opłaty nie pobiera się w przypadku:

  • zmiany przez pacjenta miejsca zamieszkania,
  • zaprzestania udzielania świadczeń opieki zdrowotnej przez wybranego lekarza, pielęgniarkę, położną podstawowej opieki zdrowotnej.

ORGANIZACJA UDZIELANIA ŚWIADCZEŃ

Świadczenia zdrowotne w rodzaju podstawowa opieka zdrowotna udzielane są od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do18.00, za wyjątkiem dni ustawowo wolnych od pracy.

Świadczeniodawca ma obowiązek zapewnić w godzinach dostępności do świadczeń będących przedmiotem umowy, funkcjonowanie gabinetu zabiegowego, w tym punktu szczepień – minimum 1 raz w tygodniu także po godz. 15.00.

W gabinecie zabiegowym, wykonywane są zabiegi i procedury diagnostyczno-terapeutyczne wynikające z procesu leczenia, pozostające w zakresie zadań i kompetencjach lekarza poz, związane z bezpośrednio udzielaną poradą lekarską i wymagające udziału lekarza.

W sytuacji uzasadnionej stanem zdrowia świadczeniobiorcy, świadczeniodawca zapewnia realizację ww. świadczeń, także poprzez wizyty domowe.

LEKARZ POZ

Świadczenia gwarantowane lekarza podstawowej opieki zdrowotnej obejmują:

  • poradę lekarską udzielaną w warunkach ambulatoryjnych,
  • poradę lekarską udzielaną w domu świadczeniobiorcy, w przypadkach uzasadnionych jego stanem zdrowia,
  • świadczenia w ramach profilaktyki chorób układu krążenia,
  • poradę patronażową,
  • świadczenia medycznej diagnostyki laboratoryjnej lub diagnostyki obrazowej i nieobrazowej,
  • badania bilansowe, w tym badania przesiewowe,
  • szczepienia ochronne realizowane zgodnie z zasadami określonymi w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

LEKARZ POZ:

KIERUJE NA BADANIA DIAGNOSTYCZNE W ZWIĄZKU Z PROWADZONYM PRZEZ SIEBIE LECZENIEM

Wykaz badań diagnostycznych, na które może skierować lekarz poz, jest określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej  (Tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 86). Jeżeli w wyniku udzielonej porady zachodzi konieczność wykonania badań lekarz poz wystawia pisemne skierowanie oraz wskazuje pacjentowi laboratorium, w którym zostaną one wykonane nieodpłatnie. W przypadku uzasadnionym względami medycznymi, materiał do badań laboratoryjnych może być pobrany w domu pacjenta. Wówczas zlecenie lekarza wykonuje pielęgniarka, do której zadeklarowany jest pacjent.

W medycznie uzasadnionych przypadkach lekarz poz może skierować pacjenta na kosztowne badania diagnostyczne takie jak: kolonoskopia oraz gastroskopia. Skierowanie musi jednak wynikać z procesu leczenia i diagnostyki prowadzonego przez lekarza poz.

KIERUJE NA ZABIEGI W GABINECIE ZABIEGOWYM I W DOMU PACJENTA

W gabinecie zabiegowym wykonywane są zabiegi oraz procedury pozostające w kompetencjach lekarza poz i wymagające jego udziału, związane bezpośrednio z udzielaną poradą lekarską. W sytuacji uzasadnionej stanem zdrowia pacjenta, zabiegi mogą być wykonywane także w domu pacjenta przez pielęgniarkę, do której pacjent jest zadeklarowany.

KIERUJE PACJENTA DO LEKARZA SPECJALISTY LUB DO SZPITALA

Lekarz poz kierując pacjenta do lekarza specjalisty lub do szpitala, dołącza do skierowania wyniki badań diagnostycznych i przeprowadzonych konsultacji, będące w jego posiadaniu, umożliwiające lekarzowi kierującemu postawienie wstępnego rozpoznania stanowiącego przyczynę skierowania oraz istotne informacje o dotychczasowym leczeniu specjalistycznym lub szpitalnym oraz zastosowanym leczeniu.

WYPISUJE RECEPTY WEDŁUG ZALECENIA LEKARZA SPECJALISTY

Lekarz poz może wystawić pacjentowi receptę na leki, które zastosował lekarz w poradni specjalistycznej, tylko wówczas, jeżeli otrzyma pisemną informację od lekarza specjalisty (tzw. informację dla lekarza kierującego/poz). Powyższy dokument zawiera informacje o rozpoznaniu, sposobie leczenia, rokowaniu, ordynowanych lekach (w tym o okresie ich stosowania
i dawkowania) oraz wyznaczonych wizytach kontrolnych.

Lekarz poz, podobnie jak inni lekarze ubezpieczenia zdrowotnego, nie mogą ordynować leków w czasie trwania leczenia w podmiotach wykonujących działalność leczniczą przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych np. w szpitalach, hospicjach, zakładach opiekuńczych.

WYSTAWIA ZLECENIE NA WYROBY MEDYCZNE BĘDĄCE PRZEDMIOTAMI ORTOPEDYCZNYMI I ŚRODKAMI POMOCNICZYMI

Lekarz poz w sytuacjach uzasadnionych medycznie może wystawić zlecenie na następujące wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi i środkami pomocniczymi:

  • kule łokciowe ze stopniową regulacją,
  • kule dla reumatyków,
  • kule pachowe,
  • kule przedramienia z kółkiem,
  • laskę dla niewidomych,
  • pończochy kikutowe,
  • trójnóg,
  • czwórnóg,
  • balkoniki i podpórki ułatwiające chodzenie,
  • cewniki zewnętrzne,
  • cewniki urologiczne do 4 sztuk/m-c,
  • cewniki jednorazowe urologiczne do 180 sztuk/m-c,
  • cewniki jednorazowe do odsysania górnych dróg oddechowych,
  • worki do zbiórki moczu
  • worki do zbiórki moczu w przypadku nefrostomii
  • worki stomijne,
  • pieluchomajtki i zamienniki,
  • nebulizator,
  • sprężarkę powietrza,
  • sprzęt do indywidualnej fizjoterapii układu oddechowego,
  • poduszka przeciwodleżynowa,
  • materac przeciwodleżynowy.

Lekarz poz nie może wystawiać świadczeniobiorcy zleceń na środki pomocnicze i wyroby medyczne będące środkami ortopedycznymi w czasie trwania leczenia w podmiotach wykonujących działalność leczniczą przeznaczonych dla osób wymagających całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych np. w szpitalach, hospicjach, zakładach opiekuńczych.(Rozporządzenie MZ z 6 grudnia 2013 roku w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie)

KIERUJE NA REHABILITACJĘ

Lekarz POZ może wystawić skierowanie na realizację świadczeń w rodzaju rehabilitacja lecznicza do następujących zakresów:

  • fizjoterapii ambulatoryjnej,
  • fizjoterapii w warunkach domowych,
  • lekarskiej ambulatoryjnej opieki rehabilitacyjnej,
  • rehabilitacji dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego.

W przypadku zaostrzeń chorób przewlekłych jest uprawniony do skierowania świadczeniobiorcy na:

  • rehabilitację ogólnoustrojową w warunkach ośrodka/oddziału dziennego.

Lekarz POZ nie może wystawić skierowania świadczeniobiorcy na świadczenia rehabilitacji:

  • kardiologicznej w warunkach ośrodka/oddziału dziennego oraz w warunkach stacjonarnych,
  • ogólnoustrojowej, neurologicznej i pulmonologicznej w warunkach stacjonarnych.

Lekarz POZ nie może wystawić skierowania na fizjoterapię związaną z leczeniem dysfunkcji narządu ruchu wywołaną wadami postawy. W takim przypadku winien skierować świadczeniobiorcę do jednej z niżej wymienionych poradni:

  • rehabilitacyjnej,
  • chirurgii ortopedycznej,
  • chirurgii urazowo-ortopedycznej,
  • ortopedii i traumatologii.

Ważne:

  1. Skierowanie na zabiegi fizjoterapeutyczne traci ważność w przypadku, gdy nie zostało zarejestrowane w gabinecie/zakładzie rehabilitacji/fizjoterapii w terminie 30 dni od daty wystawienia.
  2. Na podstawie jednego skierowania do PORADNI REHABILITACYJNEJ w zakresie lekarskiej opieki rehabilitacyjnej dopuszcza się w przypadkach uzasadnionych medycznie, objecie opieką świadczeniobiorcę ze schorzeniami wymagającymi długotrwałej rehabilitacji, do czasu osiągnięcia poprawy w leczeniu danej jednostki chorobowej, jednak nie dłużej niż 12 miesięcy (decyzję podejmuje lekarz Poradni  Rehabilitacyjnej).
  3. Lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, kierując świadczeniobiorcę do poradni specjalistycznej, dołącza do skierowania:
  • kopię wyników badań diagnostycznych i przeprowadzonych konsultacji, będących w jego posiadaniu, stanowiącego przyczynę skierowania;
  • istotne informacje o dotychczasowym leczeniu specjalistycznym lub szpitalnym oraz zastosowanym leczeniu.
KIERUJE NA LECZENIE UZDROWISKOWE

Wystawiając skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lekarz poz bierze pod uwagę aktualny stan zdrowia pacjenta, wskazania i ewentualne przeciwwskazania do leczenia uzdrowiskowego. Skierowanie przesyłane jest do oddziału wojewódzkiego NFZ. Do skierowania lekarz dołącza aktualne wyniki podstawowych badań (OB, morfologia krwi, analiza moczu, EKG), wykonanych na swoje zlecenie i swój koszt.

Skierowanie na leczenie uzdrowiskowe wraz z wynikami badań dodatkowych podlega weryfikacji co 18 miesięcy, licząc od dnia jego wystawienia. Jeżeli w tym okresie leczenie nie może być rozpoczęte, skierowanie jest odsyłane do lekarza kierującego, a o fakcie tym zawiadamiany jest w sposób pisemny także pacjent.

PIELĘGNIARKA POZ

Pielęgniarka poz sprawuje kompleksowa opiekę pielęgniarską nad zadeklarowanymi do siebie pacjentami, na podstawie skierowania wydanego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego zleceń na zabiegi i procedury medyczne, których wykonanie  możliwe   jest w trybie ambulatoryjnym. Opieka pielęgniarska sprawowana jest  nad zadeklarowanymi pacjentami, którzy ze względu na problemy zdrowotne wymagają udzielania systematycznych świadczeń pielęgniarskich realizowanych w warunkach domowych, ale nie objętymi na podstawie odrębnej umowy świadczeniami opieki długoterminowej.

W uzasadnionych medycznie przypadkach świadczenia udzielane są niezwłocznie, natomiast w schorzeniach przewlekłych oraz w pozostałych przypadkach pielęgniarka udziela świadczeń w terminie uzgodnionym z pacjentem.

Pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej,  na zlecenia lekarza poz, do którego zadeklarowany jest pacjent,  pobiera materiały do badań diagnostycznych w domu pacjenta tylko w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia pacjenta.

Pielęgniarka poz realizuje też świadczenia w profilaktyce wieku rozwojowego dzieci i młodzieży objętych indywidualnym nauczaniem.

Do obowiązków pielęgniarki poz należy również prowadzenie szczepień ochronnych zgodnie z zasadami określonymi w przepisach o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

POŁOŻNA POZ

Wykaz świadczeń gwarantowanych położnej podstawowej opieki zdrowotnej obejmuje:

  • wizytę realizowaną w warunkach ambulatoryjnych,
  • wizytę realizowaną w domu świadczeniobiorcy lub miejscu jego przebywania
    (w przypadkach uzasadnionych medycznie),
  • wizytę patronażową,
  • wizytę profilaktyczną.

Do zadań położnej poz należy m.in.:

  • prowadzenie edukacji kobiet w ciąży, przygotowanie ich do porodu,
  • opieka nad noworodkiem do ukończenia drugiego miesiąca życia oraz kobietą w okresie połogu,
  • realizacja w formie wizyt domowych, pooperacyjnej opieki pielęgnacyjnej nad kobietą po operacji ginekologicznej lub onkologiczno-ginekologicznej od momentu wypisu ze szpitala do całkowitego zagojenia się rany pooperacyjnej, na podstawie skierowania lekarza ubezpieczenia zdrowotnego (§ 12 ust. 10 pkt 1 Ogólnych warunków umów), zgodnie z zaleceniami w nim zawartymi.

Liczba osób objętych przez jedną położną poz nie powinna przekroczyć 6600 osób (dziewczęta
i kobiety oraz noworodki i niemowlęta obojga płci do ukończenia drugiego miesiąca życia).

DOKUMENTACJA MEDYCZNA

Każdy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest zobowiązany do prowadzenia
i przechowywania dokumentacji medycznej pacjenta. Dokumentacja medyczna pacjenta zawiera:

  • oznaczenia pozwalające na ustalenie tożsamości pacjenta:
    • nazwisko i imię (imiona),
    • datę urodzenia,
    • oznaczenie płci,
    • adres miejsca zamieszkania,
    • numer PESEL (w przypadku noworodka – numer PESEL matki, w przypadku osób, które nie mają nadanego numeru PESEL – rodzaj i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość),
    • w przypadku gdy pacjentem jest osoba małoletnia, całkowicie ubezwłasnowolniona lub niezdolna do świadomego wyrażenia zgody – nazwisko i imię (imiona) przedstawiciela ustawowego oraz adres jego miejsca zamieszkania,
  • oznaczenie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych ze wskazaniem komórki organizacyjnej, w której udzielono świadczeń zdrowotnych,
  • opis stanu zdrowia pacjenta lub udzielonych mu świadczeń zdrowotnych,
  • datę sporządzenia.
  • Oświadczenia pacjenta o upoważnieniu, osoby wymienionej z imienia i nazwiska do: uzyskiwania informacji o stanie zdrowia pacjenta, wglądu do dokumentacji, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia.

Świadczeniodawca jest zobowiązany zapewnić ochronę danych zawartych w dokumentacji medycznej.

Dokumentacja medyczna pacjenta jest własnością zakładu opieki zdrowotnej, na którym ciąży obowiązek jej udostępnia:

  • pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu,
  • osobie upoważnionej przez pacjenta,
  • upoważnionym organom.

Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną posiada osoba upoważniona przez pacjenta za życia.

Udostępnianie dokumentacji medycznej może odbywać poprzez:

  • wgląd w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych,
  • sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii.

Za udostępnienie dokumentacji medycznej w formie wyciągów, odpisów lub kopii podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może pobierać opłatę. Podstawą wyliczenia kwoty odpłatności za powyższe jest publikowana przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Maksymalna wysokość opłat za:

  • jedną stronę wyciągu lub odpisu dokumentacji medycznej – nie może przekraczać 0,002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale,
  • jedną stronę kopii dokumentacji medycznej – nie może przekraczać 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale,
  • sporządzenie wyciągu, odpisu lub kopii dokumentacji medycznej na elektronicznym nośniku danych, jeżeli zakład prowadzi dokumentację medyczną w formie elektronicznej – nie może przekraczać 0,002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Natomiast udostępnienie dokumentacji do wglądu w siedzibie Świadczeniodawcy, po uprzednim uzgodnieniu terminu, jest bezpłatne.

Dokumentacja medyczna powinna być przechowywana przez okres 20 lat (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dokonano ostatniego wpisu). Wyjątki dotyczą:

  • dokumentacji medycznej dotyczącej udzielania świadczeń zdrowotnych w przypadku zgonu pacjenta na skutek uszkodzenia ciała lub zatrucia, która jest przechowywana przez okres 30 lat (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił zgon);
  • dokumentacji medycznej zawierającej dane niezbędne do monitorowania losów krwi i jej składników – przez 30 lat;
  • zdjęć rentgenowskich przechowywanych poza dokumentacją medyczną pacjenta, które są przechowywane przez okres 10 lat (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wykonano zdjęcie);
  • skierowań na badania lub zleceń lekarza, które są przechowywane przez okres 5 lat (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym udzielono świadczenia będącego przedmiotem skierowania lub zlecenia);
  • dokumentacji medycznej dotyczącej dzieci do ukończenia drugiego roku życia, która jest przechowywana przez okres 22 lat.

Po upływie ww. okresów dokumentacja medyczna powinna zostać zniszczona w sposób uniemożliwiający identyfikację pacjenta, którego dotyczyła.

Podstawy prawne:

  • Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 roku poz. 1793 z późn. zm.);
  • Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 186);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej  (Dz. U. z 2016 roku , poz. 86);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu
    i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. z 2015 r. poz. 2069);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 grudnia 2013 r. w sprawie wykazu wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie (Dz.U. z 2013 r., poz. 1565);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 sierpnia 2009 r. w sprawie organizacji profilaktycznej opieki zdrowotnej nad dziećmi i młodzieżą (Dz.U. z 2009 r. poz. 1133);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej (Dz. U. 2013 r. poz. 1522);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 września 2015 r. w sprawie ogólnych warunków umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1146);
  • Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 5 stycznia 2013 r. w sprawie kierowania
    i kwalifikowania pacjentów do zakładów leczenia uzdrowiskowego (Dz.U. z 2012 r., poz. 14);
  • Zarządzenie Nr 50/2016/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 27 czerwca 2016 r. w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, z późn. zm.;
  • Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 czerwca 2014 r. w sprawie wzorów deklaracji wyboru świadczeniodawcy, lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej (Dz. U. z 2014 r., poz. 779).